30-01-05

79 - Evolutieleer voor dummies


Weinig mensen hebben de gave om iets ingewikkelds op een heldere, eenvoudige, begrijpelijke èn correcte manier voor te stellen. Zo'n man is Koen Robeys, die VH van sommige virtuele fora "kent", en die zijn al te grote bescheidenheid ruimschoots goedmaakt met zijn kwaliteit.
Het volgende pareltje is een commentaarstukje dat van LVB.net werd gered, en VH neemt het gewoon over. Noem het bewondering, of luiheid.
_______________________________________

Gelukkig is de evolutietheorie een erg gemakkelijk te begrijpen theorie, zodat iedereen kan te weten komen wat die eigenlijk zegt. Om meteen de conclusie te verklappen: evolutietheorie is *niet* iets dat je moet "geloven" of "aannemen", omdat evolutietheorie iets is dat je kan *weten*.

Kijk even mee:

1. Als je even om je heen kijkt kan je *zien* dat geen twee individuen van een populatie perfecte copieën zijn van elkaar. ("variatie")
2. Als je even om je heen kijkt kan je *zien* dat veel kenmerken van individuen erfelijk zijn. ("erfelijkheid")
3. Als je even om je heen kijkt kan je *zien* dat niet alle individuen nakomelingen krijgen. ("selectie")

So far, so good? Dat is fijn, want daarmee is 90% van het werk gedaan! Immers, als de kenmerken van de individuen verschillen, en als ze niet allemaal evenveel nakomelingen krijgen; dan is het toch niet gewaagd te concluderen dat die verschillen in kenmerken een impact (kunnen) hebben op de kans dat een individu nakomelingen heeft, wel? (Of zou een blind konijn echt evenveel nakomelingen hebben als een konijn met uitstekende ogen?)

Wel, beschouw dan nu een kenmerk waarvan de variatie inderdaad een effect heeft op de kans op nakomelingschap EN dat bovendien erfelijk is. Als het kenmerk op een *gunstige* manier variëert, dan moet dat leiden tot meer nakomelingen dan wanneer het kenmerk variëert op een *ongunstige manier. (Immers, konijnen met *betere* ogen leven langer dan konijnen met *slechtere* ogen, en omdat konijnen kweken gelijk de konijnen hebben de eersten meer nakomelingen.)

En aangezien we een kenmerk beschouwden dat ook nog *erfelijk* was, hebben in de volgende generatie meer individuen dat gunstig gevariëerde kenmerk; bijvoorbeeld: betere ogen.

En natuurlijk variëren ook in die nieuwe generatie, waarin het gunstige gevariëerde kenmerk meer voorkomt, wéér alle kenmerken - vermits geen twee individuen een perfecte copie zijn - en er zullen wéér enkele van die variaties bijzijn die een gunstige impact hebben, en dus zullen die wéér (als ze erfelijk zijn) meer in de volgende generaties voorkomen...

Enzovoort.

En dat is alles! Variatie, erfelijkheid en selectie, en verder de logische conclusie die daaruit voortvloeit, inclusief het feit dat variatie cumulatief is. Nieuwe gunstige variatie komt niet "zomaar toevallig" terecht bij individuen die al andere gunstige variatie bezitten, maar omdat individuen die die "andere gunstige variatie" niet bezitten er al niet meer bij zijn.

Dat is logisch waterdicht, en toen het principe ("natuurlijke selectie", Darwin, The Origin of Species, 1859, hoofdstuk 4) gepubliceerd werd, was het een echte sensatie.

Omdat het *logisch* waterdicht is, is het een *theorie*. Is het ook wat er in de *practijk* is gebeurd?

Eerst een vooral kan je je voor jezelf afvragen wat er zoal in de realiteit moet gebeuren opdat het mechanisme zoals beschreven zich *niet* zou afspelen. Aangezien over alles wat ik hierboven heb geschreven al 150 jaar quasi consensus bestaat, lijkt dit punt me wel het beste punt om kritieken te bedenken. Als het je lukt... ik *garandeer* onmiddellijke wereldberoemdheid, ja, ik *garandeer* de Nobelprijs!

Dus: wat zou bij variatie van erfelijke kenmerken die een impact hebben op de kans op nakomelingschap, kunnen verhinderen dat met het verstrijken van de generaties de gunstige variaties meer en meer in de populatie voorkomen?

Wereldberoemdheid, Nobelprijzen... ik neem er geen woord van terug!

Maar desondanks zijn wetenschappers een stelletje kritische en sceptische zuurpruimen, en dus vonden ze theoretische waterdichtheid en onweerlegbaarheid niet goed genoeg. Was het eigenlijk meer dan zomaar een "theorie"?

En ze stelden kritieken op die de vorm hebben van "ALS de theorie waar is, DAN moet noodzakelijk [zus en zo]".

Bijvoorbeeld: ALS de theorie waar is, DAN moet de aarde noodzakelijk veel ouder zijn dan wij (in 1859) denken.

(Dat is het "falsificatieprincipe", een veelgebruikt criterium om "wetenschap" te onderscheiden van geloof. Om een betekenisvolle uitspraak te zijn moeten er gevallen zijn waarin we toegeven dat onze theorie fout is. Bijvoorbeeld, als de aarde slechts zesduizend jaar oud is, dan is de evolutietheorie zeker fout, wegens te weinig tijd.)

Wel, tot ca. 1920 of zo was dat een probleem voor de theorie, en toen ontdekte men (aan de hand van radioactiviteit) dat de aarde veel ouder was dan altijd gedacht, en de voorspelling (Darwin maakt die in hoofdstuk 9 van The Origin of species) kwam uit.

Nog een voorbeeld. ALS de theorie waar is, DAN moeten er doorheen de tijdperken voorouders van de huidige soorten geleefd hebben, die verschillend waren van hun huidige nakomelingen, EN die meer beginnen te lijken op die huidige nakomelingen naarmate ze in recentere tijdperken leefden.

(Merk op dat dit in lijnrechte contradictie is met het boek Genesis, hoofdstuk 1, dat immers verschillende malen zegt dat elke soort zich voortplant "naar zijn soort". Blijkbaar is deze frontale contradictie één van de redenen waarom de creationisten het zo moeilijk hebben met de theorie.)

Welnu, met het verloop van de tijd doken ook werkelijk fossielen op (of ze waren er al, maar ze konden, bijvoorbeeld in 1800, nog niet gedateerd worden), die inderdaad verschuivende kenmerken vertoonden, en wel meer op vandaag levende organismen leken, naarmate ze zelf in recentere tijdperken hadden geleefd.

Daarmee heeft de theorie een voorspelling gedaan, en waargemaakt, die *zo* spectaculair moeilijk is, dat je tot vandaag mensen zich in allerlei bochten ziet wringen om te ontkennen wat ze zelf met hun eigen ogen kunnen gaan zien, bijvoorbeeld, in het Natuurkundig Museum in Brussel :-)

Om deze, en soortgelijke, redenen, is de evolutietheorie een wetenschappelijke theorie, en geen geloof. Het is iets dat je niet hoeft te *geloven*, omdat het iets is dat je kan *weten*. Het heeft *hetzelfde* wetenschappelijk statuut als, zeg, de relativiteitstheorie, of de quantumfysica, of het "Standaardmodel" van de kosmologie: Het is naar onze beste pogingen, gebaseerd op waarnemingen (variatie, erfelijkheid en selectie) en logisch nadenken, het beste model dat we hebben om het onderzochte onderwerp te beschrijven.

Vergelijk hoe het scheppingsmodel slechts een geloof is. We bekijken, dus, de reeks evoluerende fossielen die de theorie al had voorspeld, en we concluderen dat God ze heeft gemaakt. En als de reeks fossielen nu eens helemaal anders was geweest, en wel zo dat de evolutietheorie absoluut niet klopt? Wel, dan had ze God ze *ook* gemaakt. Dus God is iets dat het altijd gedaan heeft. Hoe de feiten er ook uitzien, en dus totaal los van die feiten, God heeft het altijd gedaan. Het model kan nooit gefalsifiëerd worden, want wat je ook meemaakt, god heeft het altijd zo in elkaar gezet.

En dus is het scheppingsmodel een geloof, en geen wetenschap. Terwijl voor de evolutietheorie *moet* voldaan zijn aan bepaalde feiten, en anders is de theorie gefalsifiëerd. En daarom is de evolutietheorie een wetenschap, en geen geloof.

En daarom mag van mij het scheppingsmodel gerust onderwezen worden in de scholen: maar dan wel in de godsdienstles, en *liefst* als hoofdstuk tussen een aantal andere hoofdstukken "scheppingsmythes van de mensheid". Dus na de scheppingsmythes van de Noormannen met Odin en Thor, maar voor de scheppingsmyhen van de Azteken met Quetzàcoatl.

En daarom mag het van mij *niet* onderwezen worden in de biologieles, alsof het model aanspraken kan maken op een wetenschappelijk statuut. Want dat is niet zo.

© Koen Robeys

Links: (met dank aan Rigoureus in LVB.net)
talkorigins.org (wetenschappelijk onderbouwde en verantwoorde uitleg, mét voetnoten en bronvermelding)
fsteeman (uitleg over creationistische vervalsingen door een bioloog)

Foto: Darwin For Dummies.

15:05 Gepost door VH | Permalink | Commentaren (8) |  Facebook |

Commentaren

inderdaad gered Kun je geloven dat ik het hier voor het eerst in zijn geheel en aandachtig gelezen heb? Ik heb het bij de Luc wel zien staan maar daar gescrold omdat het m.i. totaal buiten de context viel en het ook te druk had met een tiep with No Name van repliek te dienen.

Los daarvan: ik ben een low key christelijke kuffar maar sta zeker volledig achter de evolutietheorie. Eerlijk gezegd begrijp ik ook niet hoe er in "ontwikkelde" landen nog creationisten kunnen zijn. Toch moet u vind ik ook rekening houden met die categorie van mensen die wel degelijk gelovig zijn ondanks de wetenschappelijke evidentie. Ik wijs u in dit verband op de resultaten van een poll onder vooraanstaande astronomen waarvan 40% verklaarde praktizerend gelovig te zijn. Slimmeriken zullen natuurlijk wijzen op de 60% die daar niet voor uitkwamen, maar ik vind het percentage meer dan belangrijk genoeg om enige voorzichtigheid aan de dag te leggen bij het catalogeren van religieus bewuste mensen als, zeg maar, niet "geevolueerd".

Gepost door: The Outlaw Michael Cosyns | 30-01-05

N.B. Maar die Koen moet toch eens leren zijn posten af te sluiten met "Arrivederci". Dat hij "Ciaoooo" zegt als hij begint.

Gepost door: The Outlaw Michael Cosyns | 30-01-05

evolutietheorie is en blijft een theorie! Wat is de verklaring van de evolutietheorie voor het idee dat er juist een grotere kans bestaat dat verzwakte vrouwen nakomelingen hebben (o.a. door verkrachting) ?

Gepost door: Eric Bloomberg | 03-02-05

cataclast@gmx.net Religies en wetenschappen staan volkomen los van mekaar en kunnen dus zonder problemen naast mekaar bestaan zolang ze niet verward worden. Ik snap dus niet waarom "rekening gehouden moet worden" met de categorie van gelovigen.
Het lijkt me ook nutteloos om wetenschappelijke argumenten te gebruiken om het bestaan van een god te bekrachtigen of af te wijzen (bv. de kansbereking voor het bestaan van een God), net zoals religieuze argumenten in een wetenschappelijke discussie geen plaats hebben.

Persoonlijk ben ik tijdens mijn studies en assistentschap aan de afdeling geologie aan de KUL geen enkele maal geconfronteerd geweest met "geloof" (tenzij in de gepaste vakken) , ondanks het (toenertijd) grote aandeel van gelovigen bij het academisch personeel. Terwijl net geologie een van de meest onttronende wetenschappen zou moeten lijken voor gelovigen.

Het is wel een spijtige trend dat ik (vnl. in Centraal en Noord Amerika) steeds vaker geconfronteerd word met steeds dezelfde weerkerende pseudo-wetenschappelijke nep-argumenten van creationisten en hun moderne opvolgers ("Intelligent Design"). Niets is zo frustrerend als een zoveelste dovemansgesprek.

Gepost door: Cataclast | 03-02-05

Koen! Je hebt de bal aan het rollen gebracht. Your turn ;-)

Gepost door: VH | 03-02-05

Bron? @Eric Bloomberg: Ik geloof er niets van dat verzwakte vrouwen meer kans hebben op nakomelingen. Daarom graag een betrouwbare bron of twee. :-)

Gepost door: Wim | 04-02-05

dapper @Wim: dapper van je om er op in te gaan, maar (zonder als een oude zak te willen klinken) na een tijd word je gewoon moe om steeds dezelfde en/of totaal ongefundeerde argumenten te aanhoren en te weerleggen :(
Zie bvb lvb.net waar hetzelfde onderwerp sujets aantrekt die de evolutietheorie aan Hitler linken of de talloze malen weerlegde Behe nog maar eens komen citeren....

Gepost door: Cataclast | 04-02-05

Zucht Hugo,

Voor het soort vragen waar je hier naar verwijst, denk ik dat je beter geen antwoorden krijgt. Het is het soort vragen dat maakt dat nieuwsgroepen zulk een laag niveau halen. Dus snel even uit de losse pols, en wie dan meer wil weten moet maar eens naar nl.religie gaan.

"Verzwakt". Wààr in de formulering van de theorie, die nota bene voor onze neus staat, komt de term "verzwakt" voor? De theorie gaat alleen over kenmerken en een omgeving. "Verzwakt" is al een *interpretatie* van iemand die, laat me raden, niet de moeite heeft gedaan te weten wat de theorie eigenlijk zegt - en dus ook niet in staat is de fouten uit zijn eigen vraag te halen.

"Verzwakte vrouwen". Merk de totale verwarring op van wat dit betekent. Wie of wat zijn "verzwakte vrouwen"? Zijn vrouwen die verkracht zijn verzwakt? Of zijn het alleen maar reeds verzwakte vrouwen die kunnen verkracht worden? (Blaming the victim; het kan er ook nog wel bij...) Je ziet, de totale vaagheid, maar uit het bijeenbrengen van een paar woorden die eigenlijk niet eens iets met het onderwerp te maken hebben wordt wel ineens de weerlegging van de theorie gegesuggereerd.

Ik laat nog passeren hoe we eigenlijk weten dat vrouwen die verkracht zijn "meer nakomelingen" hebben (dan wie?) en ik laat passeren hoe we eigenlijk met "verzwakt" niet eens een kenmerk hebben dat kan variëren, laat staan dat het erfelijk zou zijn. Ik verontschuldig me voor het feit dat ik je blog heb vervuild door me tot dit soort vragen te verlagen, en roep als excuus in dat je er zelf om vroeg.

Beste groeten, Koen

Gepost door: koen Robeys | 04-02-05

De commentaren zijn gesloten.